Burgerparticipatie heruitgevonden: AI als verbindingsmiddel

Terwijl veel stemmen waarschuwen dat kunstmatige intelligentie (AI) de democratie ondermijnt, pleiten Nathan E. Sanders en Bruce Schneier voor een minder pessimistisch perspectief. In hun artikel tonen zij vier concrete voorbeelden uit verschillende landen waarin AI niet enkel macht concentreert, maar juist helpt democratische processen te versterken.

Four ways AI is being used to strengthen democracies worldwide | Nathan E Sanders and Bruce Schneier The dangers of artificial intelligence and its potential to consolidate power are clear. But used fairly, it can be a boon for good government

Japan: Burgerparticipatie via AI

In Japan werd een jonge kandidaat-governor, Takahiro Anno, bij zijn campagne ondersteund door een AI-avatar die duizenden vragen van kiezers beantwoorde via livestream. Zijn partij, Team Mirai, ontwikkelt een app waarin burgers via AI kunnen meedenken over wetsvoorstellen, waardoor representatie en betrokkenheid een impuls krijgen.

Brazilië: Efficiëntie in de rechtspraak

In Brazilië worstelt het gerecht met enorme achterstanden. Sinds 2019 is AI ingezet om processen te helpen: casussen clusteren, duplicaten detecteren, standaard­opdrachten voorbereiden. Het resultaat: de achterstand bij het Federaal Hooggerechtshof bereikte in 2025 het laagste niveau in 33 jaar. Dit toont hoe AI de werking van democratische instituties kan versterken – mits zorgvuldig toegepast.

Duitsland: AI als kieswijzer

In Duitsland gebruikt men al jaren de non-partijdige quiztool Wahl-o-Mat om kiezers te helpen hun politieke voorkeur te bepalen. Nu zijn er AI-gestuurde alternatieven, zoals Wahlweise en Wahl.chat: interactieve systemen waarin burgers in gesprek gaan met AI om hun standpunten te verkennen. Onderzoekers waarschuwen echter voor bias en “hallucinaties” – AI die onjuiste feiten produceert – en pleiten voor wetenschappelijke evaluatie van deze tools.

Verenigde Staten: AI als civiele waakhond

In Californië verzamelt de non-profitnieuwsorganisatie CalMatters openbare verklaringen van gekozen functionarissen, stemgegevens, donaties. Ze ontwikkelden een AI-functie (‘AI Tip Sheets’) die zoekt naar anomalieën, zoals stemmingen gekoppeld aan grote donaties — waarna menselijke journalisten verder onderzoek doen. Hier is AI geen vervanging van de journalist, maar een versterker van het toezicht op de macht.

Gewenste conclusie: Technologie in dienst van de democratie

Alle vier voorbeelden tonen dat AI – mits correct ingezet – niet automatisch een bedreiging hoeft te zijn voor democratieën. Integendeel: de kracht ligt in het verdelen van macht in plaats van het concentreren ervan. Dat gezegd hebbende: de auteurs benadrukken de risico’s. AI is krachtversterkend — het kan zowel autoritarisme als democratie versterken. Het is dus aan ons hoe we de technologie sturen.

Ze pleiten voor “publieke AI”-modellen: open, democratisch gecontroleerd, niet enkel eigendom van grote techbedrijven.