Van batterij tot browsegedrag: AI bepaalt je winkelprijs

Stel je voor: je staat op het punt iets online te kopen, je telefoonbatterij is bijna leeg en plots zie je dat de prijs nét iets hoger is dan eerder. Klinkt als sciencefiction? Niet in Californië. Daar trekt de staat aan de alarmbel over een praktijk waarbij kunstmatige intelligentie (AI) mogelijk consumentengedrag manipuleert — op basis van iets simpels als een bijna lege batterij.

AI en gedragsdata als nieuwe prijswapens

Het draait allemaal om zogeheten “dynamic pricing”, een methode waarbij prijzen in real-time aangepast worden aan individuele gebruikersprofielen. Retailers en techbedrijven maken gebruik van AI-algoritmes die klantgegevens analyseren — denk aan locatie, zoekgeschiedenis, tijdstip, toesteltype, en zelfs de batterijstatus van je smartphone.

Volgens critici kunnen bedrijven via deze gegevens voorspellen hoe “gevoelig” een klant is om een aankoop te doen. Iemand met een lage batterij, bijvoorbeeld, zou sneller geneigd zijn om zonder verder vergelijken te kopen. En dat opent de deur naar geheime prijsverhogingen, zonder dat de consument het beseft.

Wetgeving tegen ‘geheime toeslagen’

De Democratische senator Caroline Menjivar heeft in Californië een wetsvoorstel ingediend — Senate Bill 1398 — dat techbedrijven verbiedt om persoonlijke data zoals batterijstatus te gebruiken voor prijszetting, tenzij er expliciete toestemming is van de gebruiker.

Menjivar stelt dat dit soort AI-gestuurde praktijken "onzichtbare vormen van discriminatie" creëren. “Een leeglopende batterij mag geen excuus zijn om consumenten meer te laten betalen,” aldus de senator. “Transparantie en eerlijkheid moeten centraal staan in de digitale economie.”

Techlobby onder vuur

Zoals te verwachten, stuit het voorstel op weerstand van de techindustrie. Bedrijven vrezen dat een dergelijk verbod innovatie afremt en dat het moeilijk te handhaven is. Toch krijgt het wetsvoorstel steeds meer bijval, zeker nu consumenten zich steeds bewuster worden van hoe hun data worden gebruikt — of misbruikt.

Consumentenorganisaties wijzen erop dat dergelijke prijsstrategieën vooral kwetsbare groepen kunnen treffen, zoals mensen zonder toegang tot meerdere apparaten of met een laag dataverbruik. "Het is digitale profiling in een nieuw jasje," klinkt het.

Transparantie als wapen tegen AI-misbruik

Het debat in Californië is onderdeel van een bredere trend: steeds meer overheden kijken kritisch naar de rol van AI in het bepalen van prijzen, toegang tot diensten en zelfs sollicitatieprocedures. De Europese Unie werkt aan soortgelijke richtlijnen via haar AI Act, en ook in de VS klinkt de roep om duidelijke regulering luider dan ooit.

Voorstanders van de Californische wet benadrukken dat het voorstel geen verbod is op AI zelf, maar wel op het stiekem inzetten van gevoelige data om winst te maximaliseren. "Dit gaat niet over technologie beperken, maar over eerlijk spel," aldus Menjivar.

Wat begint als een onschuldig datapunt — een bijna lege batterij — kan in de digitale economie al snel leiden tot hogere prijzen en onbewuste beïnvloeding. Californië zet met deze wetgeving een belangrijke stap richting meer transparantie en consumentenbescherming in het AI-tijdperk. De vraag is: wie volgt?