Toen de eerste gebruikers ChatGPT ontdekten, voelden velen zich alsof ze er een slimme digitale vriend bij hadden. Een die altijd antwoord had, altijd luisterde en nooit moe werd. Maar naarmate de gesprekken langer duurden, begonnen sommige mensen zich juist leger te voelen. Psychologen waarschuwen inmiddels dat intensief gebruik van AI-chatbots kan leiden tot afhankelijkheid, motivatieverlies en zelfs psychische problemen. Wat begon als een handig hulpmiddel, dreigt in stilte een emotionele last te worden.
AI Chatbots Are Emotionally Deceptive by Design | TechPolicy.PressChatbots should stop pretending to be human, writes the Center for Democracy & Technology's Dr. Michal Luria. |
De klas verandert, maar niet iedereen juicht
In scholen en universiteiten is AI razendsnel ingeburgerd. Studenten gebruiken het voor essays, docenten voor correcties. Maar achter de schermen klinkt kritiek steeds luider. Een Harvard-professor merkte dat studenten zich afvragen of hun werk nog door een mens gelezen wordt – of door dezelfde chatbot die zij zelf gebruiken. Het vertrouwen tussen leraar en leerling, ooit de kern van onderwijs, begint af te brokkelen.
|
‘AI psychosis’: could chatbots fuel delusional thinking? – podcastThere are increasing reports of people experiencing delusions after intensive use of AI chatbots. The phenomenon, dubbed ‘AI psychosis’, has raised concerns that features built into large language models may contribute to some users losing touch with reality. Madeleine Finlay speaks to Dr Hamilton Morrin, a psychiatrist and researcher at King’s College London, about his recent preprint exploring who is at risk and how models could be made safer |
Lui denken: Een ongemakkelijke ontdekking
Onderzoekers gingen na wat er met onze hersenen gebeurt wanneer we AI inschakelen voor denkwerk. Hun bevinding? Mensen worden minder scherp. In plaats van harder na te denken bij lastige vragen, leggen studenten het vraagstuk neer bij een chatbot. Het resultaat: minder cognitieve inspanning, minder leerervaring en uiteindelijk een verzwakt vermogen om zelf problemen op te lossen. Wat als gemakzucht begint, kan uitmonden in blijvende achterstand.
Why AI companions and young people can make for a dangerous mixArtificial intelligence chatbots designed to act like friends should not be used by children and teens, Stanford Medicine psychiatrist Nina Vasan says. |
Een generatie die achteropraakt?
Economen maken zich zorgen. Studenten die vandaag afstuderen, komen morgen op een arbeidsmarkt terecht die overspoeld wordt door AI-systemen. Wie niet leert hoe ze werken, waar hun grenzen liggen en hoe je er creatief mee omgaat, loopt het risico niet mee te kunnen. Sommigen pleiten er daarom voor dat universiteiten een aanzienlijk deel van hun curriculum wijden aan AI: niet alleen het gebruik, maar ook het kritisch doorgronden ervan.
72% of teens are turning to AI for companionship, experts warn of risks involvedEverywhere we look, Artificial Intelligence (AI) seems to be at the tips of our fingers– from Siri to Google’s Gemini, to ChatGPT. |
De zoektocht naar balans
Toch is er ook hoop. Onderwijsspecialisten bij OpenAI benadrukken dat AI niet de leraar moet vervangen, maar een sparringpartner kan zijn. In plaats van kant-en-klare antwoorden, zouden chatbots leerlingen moeten begeleiden met vragen die hun denken stimuleren. De nieuwe “Study Mode” is een poging om dat te doen: geen snelle oplossingen, maar een digitale coach die de student helpt worstelen met de stof – en zo te groeien.
Een spiegel voor de samenleving
Het verhaal over AI in ons leven is dus geen zwart-witverhaal. ChatGPT en soortgelijke tools kunnen een zegen zijn, maar alleen als we ze op de juiste manier inzetten. Te veel vertrouwen op de digitale ander maakt ons lui en kwetsbaar. Maar wie AI gebruikt als spiegel en oefenmaatje, kan juist sterker worden. De vraag is: leren wij nog op tijd hoe we zelf de regie houden?
