AI overspoelt Braziliaanse rechtbanken: Meer rechtszaken, niet minder

Rechtspraak en advocaten in de wurggreep van kunstmatige intelligentie

In Brazilië draait het rechtssysteem op volle toeren — en artificial intelligence speelt een steeds grotere rol. Rechters gebruiken slimme software om dossiers snel af te handelen, terwijl advocaten AI inzetten om nóg meer zaken aan te spannen. Wat aanvankelijk als oplossing werd beschouwd voor een overbelast systeem, blijkt nu een dubbelzijdig zwaard.

Hoe AI de druk op de rechtbanken moest verlichten

Brazilië kampt met een enorm achterstal aan rechtszaken: zo’n 76 miljoen procedures liggen momenteel open. Om het tij te keren, zijn er sinds 2019 minstens 140 AI-projecten uitgerold binnen het gerechtelijk apparaat — van tools die precedenten zoeken tot programma’s die uitspraken voorspellen of herhaaldelijke procedeurs signaleren. Op het hoogste niveau (het Braziliaans Hooggerechtshof) hielp AI mee om de achterstand op het laagste niveau sinds 1992 te brengen, volgens openbare gegevens.

Advocaten drukker dan ooit dankzij AI

Maar waar AI rechters helpt om zaken sneller af te handelen, vult dezelfde technologie de rechtbanken opnieuw — via advocaten. Meer dan de helft van de Braziliaanse advocaten gebruikt dagelijks generatieve AI, volgens een peiling van de Orde van Advocaten. In 2024 werden ruim 39 miljoen nieuwe zaken ingediend: een stijging van 46 % ten opzichte van 2020. Een eerder werk dat twintig minuten kostte, kan nu met AI binnen enkele seconden worden opgesteld, merkt Daniel Marques, voorzitter van de Braziliaanse law-tech-associatie, op.

Gevaren: hallucinerende AI en juridische fraude

Met de opkomst van AI komen ook problemen: systemen verzinnen soms uitspraken of precedenten die niet bestaan — een fenomeen dat bekendstaat als ‘hallucineren’. In Brazilië zijn dit jaar al minstens zes gevallen gedetecteerd waarin advocaten dergelijke vervalste informatie gebruikten, met boetes tot gevolg. Een voorbeeld: een arbeidsrechtbank legde een boete van 5 % op aan een partij nadat een advocaat had toegegeven dat hij valse rechterlijke uitspraken had gegenereerd met AI, zonder ze zelf te controleren. Critici waarschuwen dat technologische oplossingen de nuance van recht en billijkheid kunnen ondermijnen, als het systeem wordt teruggebracht tot “leesbare algoritmes”.

Wie controleert de AI-rechter?

De Nationale Raad van Justitie (CNJ) houdt toezicht op het gebruik van AI binnen het Braziliaanse recht — maar ook daar heerst onzekerheid. Rodrigo Badaró, een raadslid van de CNJ, noemt het gebruik van AI een “vicieuze cirkel”: adviestechnologie versnelt beslissingen, wat advocaten aanspoort nog meer zaken te genereren. Ondanks de kritiek, blijft het idee dat AI een ‘noodoplossing’ is voor een systeem dat dreigt te verzuipen, populair in beleidskringen. Internationale organen waarschuwen echter voor “technosolutionisme” – de verleiding om technologie als allesverzachter voor maatschappelijke problemen te zien. 

Vooruitblik: Regulering en de strijd om auteursrecht

Brazilië staat aan de vooravond van juridisch worstelen over de grenzen van AI. Een opvallende zaak: de krant Folha de S.Paulo daagde OpenAI voor de rechter, omdat men beweert dat de AI diens journalistiek materiaal gebruikte voor training zonder toestemming. Als deze rechtszaak precedent schept, kan dat verstrekkende gevolgen hebben voor AI-ontwikkelaars en mediabedrijven in Brazilië.