Het begin van de anti-sociale media: AI bots in plaats van echte mensen

De tijd van eindeloos scrollen over sociale platforms, voortdurend op zoek naar verbinding, lijkt voorbij. Volgens technologie-journalist Damon Beres betreedt de samenleving een nieuw tijdperk: één van anti-sociale media, waarin gedreven wordt naar kunstmatige gezelschapsvormen — bots, avatars en chat-compagnons — in plaats van echte menselijke interactie.

Van sociale verbinding naar digitale vervanging

Toen Meta Platforms (voorheen Facebook) in 2005 werd opgericht, sprak oprichter Mark Zuckerberg nog over de missie om mensen met elkaar te verbinden: een ‘ijsbreker’ voor het vormen van vriendschappen.  Inmiddels stelt Beres vast dat we in plaats van meer, juist minder sociaal zijn gaan leven: face-to-face contact neemt af, terwijl het aantal ‘echte’ vriendschappen krimpt. 

Tegelijkertijd reppen tech-bedrijven niet over een mislukt experiment, maar zien ze een kans: als mensen maar minder met elkaar praten, waarom dan geen AI die het gesprek overneemt?

Bots als metgezellen, maar zonder wrijving

Met de opkomst van generatieve AI wordt het steeds vanzelfsprekender dat chatbots zich aandienen als metgezel: luisteren, reageren, complimenteren, blijven praten zolang jij dat wilt. Beres waarschuwt dat deze bots precies dát bieden wat echte mensen vaak niet doen: nooit te moe, nooit verveeld, nooit kritisch.

Volgens psychiater Nina Vasan mist hierin juist het wezenlijke van menselijke relaties: wrijving, weerstand, het moment dat iemand zegt: “Ik ben klaar met dit gesprek”, of “Dat vind ik stom”. Bots bieden comfort, maar geen challenge.

Met andere woorden: de sociale vervanging zélf ondermijnt de sociale ervaring.

Voor wie groeit deze generatie op?

De ontwikkelingen zijn extra zorgelijk bij kinderen en jongeren. Wanneer zij opgroeien in een wereld waar bots makkelijk bereikbaar zijn — zoals bij ChatGPT-­achtige dialogen of knuffelrobots met internettoegang — bestaat het gevaar dat ze de sociale leercurve van interactie met anderen overslaan.

Weinig weerstand ervaren, nooit ruzie voeren, geen ongemakkelijkheid doorstaan: dat klinkt misschien comfortabel, maar het is juist die weerstand die veerkracht opbouwt. Zonder dat leerproces verdwijnen kwetsbaarheid en creativiteit.

Zakelijke logica achter gezelschap-AI

De belofte van gezelschaps-AI is niet alleen altruïstisch: de investeringen in generatieve AI lopen al in de honderden miljarden, en gebruikersbetrokkenheid (‘keert terug naar de dienst’) is een kern- KPI voor bedrijven. 

Zoiets versterkt het idee dat we niet voorgoed van sociale media afstappen, maar overschakelen van één soort platform (netwerken met mensen) naar een ander (netwerken met bots). En net zoals sociale media ons eerder fragmentariseerden, kan gezelschaps-AI ons verder van ander mensen wegleiden.

Wat staat er op het spel?

De kernvraag die Beres oproept: Wat gebeurt er met onze samenleving als we steeds vaker kiezen voor bots in plaats van mensen?

• De invloed van echte relaties (met ongemak, onvoorspelbaarheid, wederkerigheid) verdwijnt langzaam.
• Sociale isolatie kan toenemen — niet ondanks, maar dankzij technologische ‘oplossingen’.
• Een generatie kan opgroeien waarin de primaire dialoog niet meer met een ander mens is, maar met een machine die nooit echt anders kan zijn.

De tijd van sociale-media-verbondenheid was al twijfelachtig, maar wat nu opdoemt is anders: een tijdperk waarin verbinding verdacht wordt gemaakt door gemak. Wanneer de technologie belooft nooit te falen, betekent dit misschien dat wij minder groeien. Zoals Beres in het artikel stelt: bots kunnen luisteren, reageren — maar mensen begrijpen kunnen ze niet.

Voor wie echt wil verbinden, blijft de menselijke ontmoeting onvervangbaar. En misschien is dat juist de waarschuwing: kies bewust, want technologie kan gezelschap ín-vullen — maar niet de ervaring van samen zijn vervangen.