AI en digitale platformen maken het mogelijk om informatie razendsnel te verspreiden. Dat klinkt in eerste instantie handig, maar het verhoogt ook het risico op massale verspreiding van onbetrouwbare of misleidende berichten. Soms zou het kunnen dat de aanwezigheid van misinformatie — en de voortdurende dreiging ervan — mensen doet terugschrikken om nog iets te geloven, en dat dit scepticisme ongewild ons defensief maakt tegenover élke informatie.
Waarom misinformatie dankzij AI niet altijd 'werkt' zoals we denken
Eén van de opvallendste conclusies is dat misinformatie óók een kalmerend effect kan hebben. In een wereld waarin we beseffen dat veel berichten mogelijk nep zijn, kan het wantrouwen jegens alle informatie toenemen — en kan dat leiden tot verminderde geloofwaardigheid, zelfs van betrouwbare bronnen. Zo wordt het vertrouwen in ‘de waarheid’ ondermijnd, niet door één valse noot, maar door de voortdurende onzekerheid.
|
AI misinformation may have paradoxical consequences
|
Bovendien kan AI die ‘fake news’ genereert of versterkt, mensen ertoe aanzetten om méér te controleren — wat op zich positief klinkt — maar tegelijk ook tot vermoeidheid leiden. Als we constant op onze hoede moeten zijn, dreigt “nieuwsmoeheid”. Dat kan ertoe leiden dat we ons afsluiten voor nieuws of selectiever worden in wat we wel of niet geloven — en dus ook voor nuttige, correcte informatie.
Sociale netwerken, algoritmes en echo-kamers: De perfecte storm
Digitale platformen maken het mogelijk om gebruikers groeperingen toe te wijzen op basis van hun overtuigingen en voorkeuren. Daardoor ontstaan echo-kamers: groepen mensen die vooral informatie krijgen die hun bestaande overtuigingen bevestigt. In zo’n omgeving is de drempel om kritisch te zijn kleiner — immers, de berichten sluiten al aan bij wat je toch al dacht. Daardoor krijgt misinformatie meer kans om te blijven circuleren. Dit mechanisme wordt versterkt door de AI-algoritmes zelf.
Wat paradoxaal is: het is precies wanneer misinformatie wijd verspreid is — en betrouwbare bronnen worden bekritiseerd — dat sommige mensen sceptischer, cynischer, of defensiever worden tegenover alle informatie. Het gevolg: een maatschappij waarin “we weten niets meer zeker” en waar collecteerd wantrouwen heerst — een ideale voedingsbodem voor polarisering en sociale fragmentatie.
Waarom het belangrijk is – ook voor democratie en samenleven
Deze problematiek is niet louter theoretisch. In de praktijk kan het wantrouwen tegenover nieuws en feiten de samenhang ondermijnen, ruzies verergeren, besluitvorming verkrampen. Wanneer burgers het vertrouwen verliezen in wat ‘waarheid’ is, lijdt de publieke discussie — en dus ook de democratie.
Daarbij: sociale media en AI-gedreven platformen hebben daardoor niet enkel invloed op individuele overtuigingen, maar op de manier waarop groepen zichzelf organiseren, communiceren en handelen. Wat ooit de hoop was op een krachtige democratische informatiemaatschappij — met snelle communicatie en brede toegang tot kennis — dreigt te veranderen in een gefragmenteerde klucht van twijfels, wantrouwen en vervreemding.
Wat nu? Meer dan ontkrachten: terug naar vertrouwen
Misinformatie bestrijden is niet genoeg — zeggen de auteurs. Het is ook essentieel om het vertrouwen in informatie te herstellen en te verduurzamen. Dat vraagt langdurige inspanningen: transparantie, kritische media-vorming, digitale geletterdheid — én technologie die helpt om betrouwbare bronnen te onderscheiden zonder iedereen op dezelfde hoop te scheren. Want mensen permanent wantrouwend maken is even gevaarlijk als hen misleiden.
