Globalisering van controle: China exporteert zijn AI-repressie wereldwijd

Een stille revolutie in controle: AI als staatsapparaat

Een nieuw rapport van Australian Strategic Policy Institute (ASPI) onthult dat de Chinese Communist Party (CCP) kunstmatige intelligentie gebruikt — niet louter als technologische innovatie — maar als een uiterst verfijnd instrument om haar bevolking te beheersen. Volgens het rapport “The party’s AI: How China’s new AI systems are reshaping human rights” transformeert AI het Chinese staatsapparaat in een precisiewapen tegen dissidentie, informatieovervloed en burgerlijke vrijheden.

AI-systemen van China worden niet alleen ingezet bij toezicht op straat — zoals bij camerabewaking — maar ook online én binnen justitie. Dat biedt de partij een schaalbare, systematische manier om informatie te reguleren, stemmen te dempen, en sociaal gedrag te sturen. 

Proactive smart watch In recent years, the United Nations has markedly accelerated its actions on global artificial intelligence governance, with a significant increase in the pace and frequency of its initiatives.

Wat het rapport onthult: vier sleuteldomeinen van AI-repressie

1. Visuele censuur — ook voor beelden, niet alleen tekst: Waar eerdere rapporten vooral naar tekst-censuur keken, toont ASPI aan dat Chinese taalmodellen (LLM’s) ook beelden filteren. Testen met 200 gevoelige foto's — van protesten in Hongkong en herinneringen aan de gebeurtenissen op het plein van Tiananmen bijvoorbeeld — toonden dat AI-modellen weigeren te reageren of neutrale, verblurrende antwoorden geven. Daarmee verdwijnen beelden simpelweg uit het publieke narratief.

2. De “criminal justice-keten” wordt geautomatiseerd: AI sluipt binnen in alle fasen van justitie: van politiewerk en bewakingssystemen tot “slimme” rechtbanken en zelfs gevangenissen. AI kan helpen bij profilering, predictive policing en de uitvoering van straffen. Volgens het rapport ondermijnt dat fundamentele rechten zoals het recht op een eerlijk proces, transparantie en verdediging.

3. Surveillance en censuur in etnische minderheidstalen: De Chinese staat investeert in LLM’s die werken in talen van minderheden — zoals Uyghur, Tibetaans, Mongools en Koreaans — om communicatie in die talen te monitoren, analyseren en beheersen. Zelfs video en audio vallen onder dat netwerk. Door het gebrek aan commerciële prikkels voor zulke “kleine” talen, is het de staat zelf die deze systemen ontwikkelt. En: ze schakelt zelfs in landen buiten China, via bedrijven die opereren in het kader van internationale programma’s, in.

4. Online censuur — industrieel en geautomatiseerd: Grote Chinese techbedrijven zoals Tencent, Baidu en ByteDance bouwen AI-systemen die in real-time enorme hoeveelheden online content filteren, censureren of verwijderen. Wat vroeger handwerk was, is nu grotendeels geautomatiseerd — met soms nog menselijke moderators voor gevoelige contexten, maar de machine bepaalt steeds vaker wat “toegestaan” is.

Daarnaast heeft de censuurwetgeving in China geleid tot een bloeiende markt voor AI-censuurtools: bedrijven ontwikkelen en commercialiseren die tools, wat naleving structureel en goedkoop maakt.

China using AI as ‘precision instrument’ of repression : Think tank ASPI says Beijing is even using it to steal fish from the ocean

Gevolgen — in China én daarbuiten

Voor Chinese burgers betekent deze ontwikkeling een ernstige inperking van vrijheid van meningsuiting, privacy en recht op een eerlijk proces. AI-gestuurde surveillancesystemen en censuur zijn ingebed in het rechtssysteem, de media, het internet en zelfs bedrijfsleven — wat dissidentie, protest of afwijkende meningen extreem moeilijk maakt.

Maar de impact stopt niet aan de grens. Volgens het rapport exporteert China deze controle-technologieën naar het buitenland, wat kwetsbare groepen daar kan treffen. Bijvoorbeeld door inzet van AI-gebaseerde communicatie- en surveillancetools door Chinese bedrijven die in andere landen actief zijn.

De internationale gemeenschap — media, beleidsmakers, techbedrijven en maatschappelijke organisaties — krijgt hiermee bewijs dat “AI-veiligheid” ook betekent: veiligheid tegen autoritair misbruik van technologie.

Waarom dit belangrijk is

De opkomst van AI werd vaak gevierd als een kans voor vooruitgang, innovatie en efficiëntie. Dit rapport dwingt ons om te erkennen dat dezelfde technologieën — in de verkeerde handen — ook een instrument van onderdrukking kunnen zijn. Wat in China begint, raakt uiteindelijk mogelijk mensen wereldwijd, via digitale export en globalisering van surveillance.

Of de rest van de wereld zich hiertegen wapent — met regelgeving, bewustzijn en ethische AI-praktijken — zal grote gevolgen hebben voor de toekomst van menselijke rechten en technologie.