Robots op de planken: Kan AI ooit écht grappig zijn?

Een robot loopt een bar binnen... en dan?

In een labo aan de University of Melbourne onder leiding van onderzoeker Robert Walton wordt momenteel een ambitieus experiment opgezet. Met een subsidie van ongeveer 500.000 AU dollar van de Australian Research Council tracht hij uit te vogelen of robots — niet als chatbots, maar als fysieke, bewegende wezens — ooit op een geloofwaardige manier stand-up comedy kunnen brengen.

In plaats van woorden centraal te stellen, focust het experiment op non-verbale humor: timing, fysieke klunzigheid, interactie met het publiek — net als bij clownesk theater of mime. Het plan is om een tiental grondrobots (tussen de 40 cm en 2 m hoog) te trainen om te “lezen” wanneer het publiek lacht, hoofdbewegingen opmerkt of pauzes invoelt.

A robot walks into a bar: can a Melbourne researcher get AI to do comedy? Machines can be funny when they mistakenly bump into things – but standup is a tough gig even for humans

Waarom niet meteen tekst-AI?

Volgens Walton is het probleem met op tekst gebaseerde AI-humor — denk aan grappen van systemen zoals ChatGPT — dat ze vaak blijven steken in flauwe raadsels of flauwe woordspelingen. “Vraag ChatGPT om een grap, en je krijgt iets dat thuishoort in een kerstkraker”, vertelt hij.

Daarom kiest hij voor iets fundamentelers: de universele bouwstenen van humor — pauzes, timing, fysieke expressie, de onvoorspelbaarheid van het lichaam. Humor is immers niet alleen taal, maar ook beweging, aanwezigheid, connectie. 

Robots leren “humor voelen”

Het idee is dat de robots niet praten, maar waarnemen: bewegingen, lichaamshouding, lachers, stilte — signalen die in een zaal aangeven wanneer iets grappig is. Walton vergelijkt ze met baby’s die de wereld proberen te begrijpen. Via machine learning willen zij “zintuigen” krijgen — niet alleen oren om woorden te horen, maar een breder vermogen om context, pauzes en reacties te interpreteren. 

Op termijn wordt zelfs een stem niet uitgesloten — maar dat hangt ervan af hoe de eerste fase verloopt.

Meer dan een grap — met ethische ondertoon

Het project is niet bedoeld om menselijke comedians te vervangen of robots op comedyfestivals te lanceren. De kernvraag is: kan geloofwaardige humor — die “magie” van improvisatie, timing en menselijke connectie — worden aangeleerd aan machines? En wat zegt dat over hoe wij omgaan met machines in ons sociale en emotionele leven.

Walton wijst erop dat humor ook een dubbelzinnig wapen is. Wat ons laat lachen, kan even goed ingezet worden om te manipuleren of te misleiden. Zorgrobots of maatschappelijke bots zouden de technieken kunnen gebruiken om precies op het juiste moment “goed” te reageren. De grens tussen entertainment en manipulatie is dun.

Kritiek: Kan een robot ooit “menselijk” grappig zijn?

Veel sceptici — waaronder comedians en festivaldirecteurs — twijfelen of machines ooit de authenticiteit en de “menselijke fouten” kunnen evenaren die humor vaak zo waardevol maken. Volgens hen is comedy niet enkel een knap staaltje performance, maar een uiting van persoonlijke ervaring, kwetsbaarheid en spontaniteit — iets wat een robot per definitie mist. “Je zou lachen om de robot die iets verprutst, niet om wat hij bedoelt”, stelt een criticus. 

Dat roept niet enkel vragen op over de technische haalbaarheid, maar ook over de dieperliggende betekenis: wat is humor wanneer de performer géén mens is? En willen we dat wel?