Oude steen, nieuwe regels: AI brengt Romeinse spelregels tot leven
In het zuidoosten van wat nu Nederland is, lag ooit de Romeinse stad Coriovallum — het huidige Heerlen. Decennia geleden werd daar een onopvallende kalkstenen plaat gevonden met een ingewikkeld patroon van lijnen. Lange tijd wisten archeologen niet wat dit eigenlijk was: decoratie, een meetinstrument, of iets anders? Pas nu, meer dan anderhalve eeuw na de ontdekking, hebben onderzoekers met behulp van kunstmatige intelligentie de vermoedelijke functie ontrafeld: het was een bordspel.
AI simulations reveal a Roman era board game in the Netherlands, pushing Europe’s blocking games back centuriesAI simulations and wear analysis identify a Roman board game in the Netherlands, extending evidence for blocking games back centuries. |
AI decodeert eeuwenoude game
Archeoloog Walter Crist van de Universiteit Leiden viel het bordspel op tijdens een museumbezoek in 2020. Het patroon op de steen, bestaande uit rechte en diagonale lijnen binnen een rechthoek, was onbekend in de bestaande literatuur over Romeinse spellen. De slijtagepatronen op de ingekerfde lijnen spraken boekdelen: sommige lijnen waren duidelijk meer gebruikt dan andere — alsof er ooit speelstukken herhaaldelijk langs bewogen waren.
Researchers use AI to decode ancient Roman board gameResearchers used AI agents to play thousands of games using 100 different ancient and modern rulesets, and compared results to the levels of wear on the board. |
Om de regels te reconstrueren, schakelden de onderzoekers een gespecialiseerd AI-systeem in: het Ludii-platform, ontworpen voor het simuleren van spelregels en bordspelgedrag. Door meer dan 100 mogelijke spelregels uit vroegere en latere tradities te laten uitproberen, liet de AI virtuele spelers tegen elkaar strijden op de digitale versie van het Romeinse bord.
Een ‘blocking’ strategie-spel — eeuwen eerder dan gedacht
Uiteindelijk leidde de AI-analyse de onderzoekers naar een type spel dat tot nu toe vooral bekend was uit middeleeuwse bronnen: een zogeheten blocking game. Hierbij proberen spelers elkaars bewegingen te blokkeren — een strategie die je kunt vergelijken met tactische varianten van dammen of tic-tac-toe, maar complexer.
Rules of mysterious ancient Roman board game decoded by AIA Roman stone board game has been unplayable since its discovery more than a century ago, but AI might have just worked out the rules |
De mogelijke regels suggereren dat elke speler meerdere stukken op de lijnen plaatste en bewoog, waarbij het doel was de tegenstander uiteindelijk vast te zetten. De slijtage op de steen komt precies overeen met de paden die deze virtuele stukken volgens de AI-simulaties maakten.
AI Just Cracked the Rules of a Lost Roman Board Game, and It’s Unlike Anything We ExpectedYou can now play the lost Roman board game called Ludus Coriovalli that was discovered in a museum. |
Naar een nieuwe kijk op Romeins dagelijks leven
Het belang van deze ontdekking gaat verder dan spelregels alleen. Bordspelen zijn sociale objecten: ze verbinden mensen, onthullen vrijetijdsbesteding en hintten naar intellectuele tradities van hun tijd. Dat zo’n spel al tijdens de Romeinse periode werd gespeeld — en dat het een type was dat men eerder pas veel later dacht te hebben ontdekt — wijst op een rijkere spelcultuur dan archeologen tot nu toe konden reconstrueren.
Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity onder de titel “Ludus Coriovalli: using artificial intelligence-driven simulations to identify rules for an ancient board game.”
