De opkomst van artificiële intelligentie wordt vaak voorgesteld als een onvermijdelijke ramp voor de arbeidsmarkt. Politici, bedrijfsleiders en technologie-experts waarschuwen geregeld voor miljoenen banen die zouden verdwijnen zodra AI menselijke werknemers overbodig maakt. Het beeld van een nakende "AI-jobapocalyps" spreekt tot de verbeelding, maar volgens econoom Avi Goldfarb strookt het nauwelijks met wat de economische gegevens vandaag werkelijk laten zien.
Goldfarb, professor aan de Rotman School of Management van de Universiteit van Toronto en een van de meest invloedrijke onderzoekers op het gebied van AI en economie, pleit voor een veel genuanceerdere kijk. De eerste effecten van artificiële intelligentie wijzen volgens hem niet op een massale verdwijning van werk, maar op een fundamentele verschuiving in de manier waarop mensen werken, welke vaardigheden waardevol worden en hoe bedrijven georganiseerd zijn.
Niet de laagste, maar juist de hoogste inkomens lopen voorop
Een van de opvallendste inzichten uit recent onderzoek is dat AI helemaal niet in de eerste plaats de klassieke administratieve of laaggeschoolde banen bedreigt. Integendeel. De functies die vandaag het meest worden blootgesteld aan generatieve AI bevinden zich juist aan de bovenkant van de arbeidsmarkt.
Juristen, consultants, marketeers, financieel analisten en softwareontwikkelaars werken dagelijks met informatie, analyses en teksten, precies de taken waarin moderne AI-systemen steeds sterker worden. Dat betekent echter niet dat deze beroepen verdwijnen. Het betekent vooral dat de inhoud van het werk verandert.
Volgens Goldfarb maken veel mensen de fout om een beroep als één geheel te bekijken. In werkelijkheid bestaat iedere functie uit tientallen verschillende taken. Sommige daarvan kunnen uitstekend door AI worden uitgevoerd, terwijl andere juist méér menselijke expertise vragen zodra de routinematige werkzaamheden wegvallen.
AI vervangt geen mensen, maar verschuift de waarde van hun werk
Die verschuiving is volgens Goldfarb misschien wel de belangrijkste verandering die AI teweegbrengt. Wanneer een technologie repetitieve taken overneemt, blijft het menselijke oordeel vaak juist belangrijker dan ooit.
Hij gebruikt daarvoor het voorbeeld van de gezondheidszorg. Een arts zal dankzij AI sneller diagnoses kunnen voorbereiden, medische dossiers analyseren of administratieve taken afwerken. Maar het gesprek met de patiënt, de uiteindelijke medische beslissing en het afwegen van complexe situaties blijven menselijke verantwoordelijkheden.
Hetzelfde patroon ziet hij terug in de advocatuur, de financiële sector en de marketingwereld. AI neemt vooral ondersteunende taken over, waardoor professionals meer tijd krijgen voor strategisch denken, creativiteit en persoonlijk contact.
Automatisering betekent daardoor niet noodzakelijk minder werk, maar vaak ander werk.
Meer blootstelling aan AI kan zelfs leiden tot hogere lonen
Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar ook daarvoor bestaat een economische verklaring.
Goldfarb verwijst naar het zogenaamde O-Ring-effect, een theorie die beschrijft hoe één cruciale menselijke schakel de waarde van een volledig productieproces kan bepalen. Wanneer AI een groot deel van het voorbereidende werk uitvoert, worden de resterende menselijke beslissingen juist belangrijker.
Een werknemer waarvan 75 procent van de taken geautomatiseerd wordt, hoeft daardoor niet minder waardevol te zijn. Integendeel. Als de overblijvende 25 procent bestaat uit beslissingen die niemand anders kan nemen, kan zijn of haar economische waarde zelfs stijgen.
Volgens Goldfarb is dat precies waarom een hoge blootstelling aan AI niet automatisch leidt tot loonverlies of werkloosheid.
Softwareontwikkelaars tonen als eersten hoe de toekomst eruit kan zien
De softwaresector vormt vandaag misschien wel het duidelijkste laboratorium voor deze evolutie.
AI schrijft ondertussen complete stukken code, spoort fouten op en stelt oplossingen voor die vroeger uren programmeerwerk vroegen. Toch zijn softwareontwikkelaars niet massaal verdwenen.
Hun werk verschuift juist naar een hoger niveau. Minder tijd gaat naar het schrijven van standaardcode, terwijl architectuur, kwaliteitscontrole, creativiteit en systeemontwerp steeds belangrijker worden.
Daarmee ontstaat echter wel een nieuw probleem.
De grootste uitdaging ligt bij jonge werknemers
Waar ervaren professionals AI kunnen gebruiken om productiever te worden, dreigt voor starters een moeilijkere situatie.
Vroeger begonnen veel afgestudeerden met relatief eenvoudige taken waarmee ze geleidelijk ervaring opdeden. Net die instapopdrachten zijn vaak het gemakkelijkst te automatiseren.
Dat roept volgens Goldfarb een fundamentele vraag op: hoe leren jonge mensen een vak wanneer de traditionele eerste stap grotendeels door AI wordt uitgevoerd?
Werkgevers zullen daarom nieuwe opleidingsmodellen moeten ontwikkelen waarin jonge werknemers sneller kunnen doorgroeien naar complexere verantwoordelijkheden.
De geschiedenis leert dat technologische revoluties tijd nodig hebben
Hoewel AI zich razendsnel ontwikkelt, waarschuwt Goldfarb ervoor om technologische vooruitgang niet te verwarren met economische verandering.
Hij verwijst naar de automatisering van telefooncentrales in de vorige eeuw. De technologie om menselijke telefonisten te vervangen bestond al lang voordat die banen werkelijk verdwenen. Het duurde tientallen jaren voordat bedrijven hun processen volledig hadden aangepast en de arbeidsmarkt zich had heruitgevonden.
Volgens hem zal artificiële intelligentie waarschijnlijk een vergelijkbaar traject volgen. De technologie evolueert in maanden, maar organisaties, regelgeving en de arbeidsmarkt veranderen veel langzamer.
De echte vraag is niet hoeveel banen verdwijnen
Voor Goldfarb draait het maatschappelijke debat daarom om een veel belangrijkere kwestie.
Niet hoeveel banen AI zal vervangen, maar hoe de productiviteitswinsten worden verdeeld.
Als bedrijven de technologie uitsluitend gebruiken om kosten te besparen, kan de ongelijkheid toenemen. Wanneer AI daarentegen werknemers ondersteunt en hun productiviteit verhoogt, kan de economische groei juist breder worden gedeeld.
De uitkomst ligt volgens hem dus niet vast. Ze hangt af van de keuzes die ondernemingen, overheden en onderwijsinstellingen vandaag maken.
Menselijke vaardigheden worden belangrijker, niet minder
Ondanks alle technologische vooruitgang blijft Goldfarb opmerkelijk optimistisch over de rol van mensen.
Hij verwacht dat vier vaardigheden hun waarde zullen behouden, ongeacht hoe krachtig AI wordt: kritisch denken, creativiteit, sterke communicatie en het vermogen om de output van AI te beoordelen en te verbeteren.
Wie AI leert gebruiken als hulpmiddel in plaats van als concurrent, zal volgens hem ook in de komende decennia een belangrijke plaats behouden op de arbeidsmarkt.
De arbeidsmarkt staat niet voor een einde, maar voor een nieuw begin
De cijfers waarover economen vandaag beschikken, ondersteunen voorlopig niet het doemscenario waarin artificiële intelligentie massaal banen wegvaagt. Wat ze wel laten zien, is een arbeidsmarkt die sneller verandert dan ooit tevoren.
Werk zal minder draaien om routinetaken en steeds meer om inzicht, samenwerking en menselijk oordeel. AI neemt daarbij niet alle verantwoordelijkheden over, maar verschuift de grens tussen wat machines efficiënt kunnen uitvoeren en waar menselijke expertise onmisbaar blijft.
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les uit het onderzoek van Avi Goldfarb. De toekomst van werk wordt niet bepaald door de vraag of AI mensen vervangt, maar door hoe mensen leren samenwerken met een technologie die elke dag slimmer wordt.
