De AI-agenten van de belastingdienst: Een nieuwe fase in belastingcontrole

De Amerikaanse belastingdienst, de Internal Revenue Service (IRS), heeft een strategische stap gezet in de inzet van kunstmatige intelligentie. Waar vroeger menselijke ambtenaren de kern vormden van controle en bezwaarprocedures, zien we nu dat AI-agenten hun intrede doen. 

De omslag: Waarom AI nu centraal komt te staan

De IRS kampt met een fors krimpende personeelsbestand. Volgens de berichten is het aantal medewerkers dit jaar met circa 25% gedaald. Tegelijk werd bekend dat de IRS de samenwerking met Salesforce aan is gegaan om diens platform “Agentforce” in te zetten. De bedoeling: de AI-agenten ondersteunen – en deels vervangen – bij werkzaamheden zoals documentanalyse, case-samenvattingen en zoekopdrachten.

Waar worden de AI-agenten ingezet?

Volgens de aankondiging zullen de AI-agenten actief worden bij de volgende onderdelen binnen de IRS:

• Het Office of Chief Counsel (juridische advisering)
• Taxpayer Advocate Services (een onafhankelijke dienst die belastingplichtigen ondersteunt)
• The Office of Appeals (klachtenafdeling)

In deze afdelingen zou men juist verwachten dat menselijke interactie centraal staat – toch wordt hier AI in stelling gebracht. Dat geeft te denken over de balans tussen efficiëntie en menselijke toetsing.

Technologie, risicoselectie en steeds fijnmaziger toezicht

Tegelijkertijd wijst een andere analyse erop dat de IRS niet enkel AI-agenten inzet voor operationele taken, maar ook dat AI al langer een rol speelt bij de risicoselectie en auditpraktijk. Volgens Holland & Knight LLP’s publicatie maakt de dienst gebruik van patroonherkenning, voorspellende analyses en externe databronnen (zoals financiële instellingen of publieke data) om de kans op fraude of onjuiste aangiften te vergroten. Voor complexe sectoren (zoals het gebruik van zakelijke vliegtuigen, internationaal bezit of offshore structuren) is de inzet van AI een game changer. 

Kritische noten: Wat betekent dit voor de burger?

Hoewel de IRS en Salesforce benadrukken dat de AI-agenten niet zelfstandig beslissingen mogen nemen, uitkeren of definitieve conclusies mogen trekken zonder menselijke toetsing, is de stap significant. Voor belastingplichtigen betekent dit:

• Een mogelijke versnelling van doorlooptijden
• Minder directe menselijke tussenkomst
• Hogere kans dat complexe dossiers met “geavanceerde technologie” worden benaderd
• Mogelijke onzekerheid over waar de menselijke grens ligt

Voor wie bijvoorbeeld internationaal actief is, of gebruik maakt van complexe aftrekposten of structuren: de waakzaamheid neemt toe. De eerder genoemde publicatie geeft al aan dat de drempel voor een audit door AI-toepassingen mogelijk sneller bereikt wordt.

De bredere betekenis: AI in overheidsdiensten

Wat hier gebeurt bij de IRS past in een bredere trend: overheden die AI inzetten om processen efficiënter te organiseren, kosten te besparen en personeelstekorten te compenseren. De samenwerking met Salesforce weerspiegelt hoe private technologiebedrijven – via platforms als Agentforce – een rol gaan spelen in publieke dienstverlening. Voor de tech-industrie is dit een momentum: grootschalige adoptie door een federale dienst biedt referentiecases. Voor het publiek is het echter een moment van reflectie: hoe waarborg je transparantie, menselijke toetsing en verantwoording in een systeem waarin algoritmes steeds meer sturen?

De inzet van AI-agenten bij de IRS markeert een omslagpunt. Niet langer puur mensenwerk, maar hybride teams van mens én machine bepalen voortaan het verloop van belastingcontrole, bezwaar en audit­processen. Voor burgers en bedrijven betekent dit: blijf alert, blijf goed gedocumenteerd en realiseer je dat technologie niet enkel de achtergrond vormt, maar steeds meer het instrument. In dit nieuwe landschap geldt hetzelfde adagium als altijd: wie zich niet voorbereid, kan verrassingen tegenkomen.