AI maakt geschiedenis toegankelijk, maar ook gevaarlijk onnauwkeurig
Waar kunstmatige intelligentie ooit werd gepresenteerd als een hulpmiddel om kennis toegankelijker te maken, ontstaat inmiddels een nieuw probleem: AI begint geschiedenis te vervormen. Steeds vaker circuleren video's, afbeeldingen en teksten die historisch overtuigend ogen, maar vol fouten, verzinsels en anachronismen zitten. Deze stroom van misleidende inhoud, vaak aangeduid als AI slop, dreigt niet alleen het internet te vervuilen, maar ook het collectieve geheugen van toekomstige generaties.
In een uitgebreide analyse laat historicus en contentmaker Jochem Boodt zien hoe AI-systemen steeds vaker historische onwaarheden produceren en hoe deze fouten zich razendsnel verspreiden via sociale media en zoekmachines.
Wanneer overtuigende beelden belangrijker worden dan historische waarheid
AI blinkt uit in het maken van geloofwaardige afbeeldingen. Juist daarin schuilt het gevaar. Een middeleeuwse straat, een Romeinse stad of een pestdokter zien er op het eerste gezicht indrukwekkend uit, maar blijken bij nadere inspectie vaak een verzameling van historische onmogelijkheden.
Volgens Boodt zijn veel AI-afbeeldingen samengesteld uit patronen die het model online heeft geleerd. Daardoor ontstaan stereotypen die steeds opnieuw worden herhaald, ook wanneer ze historisch onjuist zijn.
Het gevolg is een vorm van visuele geschiedvervalsing: hoe vaker dezelfde fout verschijnt, hoe geloofwaardiger deze voor het publiek wordt.
Pompeii als modern pretpark
Een opvallend voorbeeld komt uit Pompeii. AI genereert regelmatig afbeeldingen van perfect gladde Romeinse wegen waarop paarden comfortabel zouden hebben gereden.
De werkelijkheid is heel anders. De beroemde verhoogde stenen in de straten waren juist ontworpen om voetgangers droge oversteekplaatsen te bieden terwijl karren ertussen konden rijden. De wegen zelf waren allesbehalve vlak en comfortabel.
Door deze subtiele aanpassingen ontstaat een geromantiseerd beeld van het Romeinse leven dat weinig overeenkomt met archeologische vondsten.
De pestdokter die nooit zo algemeen bestond
Een ander hardnekkig voorbeeld is de iconische pestdokter met zijn lange vogelmasker.
Hoewel dit beeld wereldwijd symbool staat voor de Zwarte Dood, blijkt het historisch veel genuanceerder te liggen. Het beroemde masker werd pas eeuwen later op beperkte schaal gebruikt en zeker niet tijdens de grote pestgolven in de veertiende eeuw zoals AI vaak suggereert.
Omdat AI voortdurend dezelfde iconische afbeelding hergebruikt, lijkt het alsof iedere pestarts er zo uitzag. Zo verandert een uitzonderlijk historisch fenomeen langzaam in een vermeend algemeen feit.
Amsterdam krijgt een geschiedenis die nooit heeft bestaan
Ook Nederlandse geschiedenis ontsnapt niet aan deze vervorming.
Boodt toont hoe AI historische afbeeldingen van Amsterdam reconstrueert met gebouwen, grachten en windmolens die nooit tegelijkertijd hebben bestaan. Architectuur uit verschillende eeuwen wordt samengevoegd tot één aantrekkelijk maar fictief stadsbeeld.
Voor historici zijn dergelijke fouten direct zichtbaar, maar voor het grote publiek ogen de afbeeldingen overtuigend genoeg om als authentiek te worden beschouwd.
AI leert van fouten en maakt ze vervolgens groter
Het grootste risico ligt niet in één foutieve afbeelding, maar in het mechanisme waarmee AI leert.
Veel modellen trainen op enorme hoeveelheden online materiaal. Zodra foutieve AI-content op internet verschijnt, wordt die op termijn opnieuw gebruikt als trainingsmateriaal voor nieuwe modellen.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin fouten zichzelf versterken. Iedere nieuwe generatie AI kan daardoor minder betrouwbare historische informatie produceren dan de vorige. Dit fenomeen wordt ook wel een vorm van digitale informatievervuiling genoemd.
Sociale media versnellen de verspreiding
Platforms als TikTok, Instagram en YouTube Shorts belonen content die snel aandacht trekt. Historische nuance doet het daarbij vaak minder goed dan spectaculaire reconstructies.
Een indrukwekkende AI-video over het oude Egypte of de Middeleeuwen kan miljoenen kijkers bereiken, zelfs wanneer de inhoud grotendeels fictief is. Veel gebruikers controleren de feiten niet en nemen de beelden voor waar aan.
Daardoor ontstaat een nieuwe uitdaging voor historici, musea en onderwijsinstellingen: niet alleen kennis delen, maar ook actief verkeerde informatie corrigeren.
Kritisch denken wordt belangrijker dan ooit
Volgens Boodt is kunstmatige intelligentie op zichzelf niet het probleem. AI kan onderzoekers ondersteunen, oude documenten analyseren en complexe informatie toegankelijk maken.
De uitdaging ontstaat wanneer AI-output zonder controle als waarheid wordt gepresenteerd.
Daarom pleit hij voor meer bronvermelding, transparantie en kritisch denken. Historische kennis blijft afhankelijk van archeologisch bewijs, primaire bronnen en wetenschappelijk onderzoek. AI kan die bronnen ondersteunen, maar mag ze nooit vervangen.
De toekomst van geschiedenis vraagt om menselijke controle
De opkomst van generatieve AI markeert een nieuw tijdperk waarin historische kennis sneller beschikbaar is dan ooit tevoren. Tegelijkertijd groeit het risico dat fictie en werkelijkheid steeds moeilijker van elkaar te onderscheiden zijn.
Juist daarom wordt de rol van historici, archieven, musea en wetenschappers belangrijker. Zij vormen de noodzakelijke tegenkracht tegenover algoritmen die vooral waarschijnlijkheid berekenen in plaats van waarheid vaststellen.
Als de geschiedenis niet zorgvuldig wordt bewaakt, dreigt AI niet alleen verhalen over het verleden te vertellen, maar uiteindelijk ook het verleden zelf te herschrijven.
